اهل سنت می گویند: «ام کلثوم» دختر امیرالمومنین به ازدواج عمر درآمدند و می پرسند چگونه ممکن است عمر به فاطمه ی زهرا علیها السلام چنین ظلم هایی کرده باشد و بعد دختر آن حضرت به ازدواج او درآید؟

با این ادعا می خواهند نتیجه بگیرند که به قرینه ی وقوع این ازدواج آن ظلم ها و اهانت ها که نقل شود کذب است.

پاسخ اجمالی:

اولا: می توانید مطلب را بر عکس کنید و بگویید با توجه به وقوع ظلم های بسیار (1) از سوی خلیفه بر حضرت زهرا علیها السلام آن ازدواج حقیقت و صحت ندارد.

به عبارت دیگر چرا نمی گویید : این همه ظلم قرینه بر دروغ بودن آن ازدواج است بویژه که می بینیم صحاح شش گانه اهل سنت قضیه ظلم ها را نقل کرده اند اما هیچ کدام قضیه ازدواج را نقل نکرده اند.

ثانیا: اگر چنین ازدواجی شده باشد با توجه به دیدگاه حضرت علی علیه السلام در مورد خلیفه و قهر مادام العمر فاطمه ی زهرا علیها السلام با وی مسلما بخاطر رعایت مصلحتی و یا پیشگیری از ضرری مهم تر بوده است و در این صورت این ازدواج دلیل بر تایید عمر از جانب امیر المومنین علیه السلام و دوستی بین آنها نمی شود بلکه این ازدواج هم از نمونه های روشن ظلم به خاندان اهل بیت علیهم السلام است که هیچ گونه کفویتی در آن لحاظ نشده و این خاندان در مقابل تهدیدات قرار گرفته بودند.

پاسخ تفصیلی

مساله ی ازدواج دختر حضرت امیرالمومنین علیه السلام از مباحث تاریخی است لکن چون اهل سنت استفاده ی عقیدتی از آن می کنند  اهمیت ویژه ای را دارا شده است لذا جمعی از علماء شیعه به تحقیق این مساله پرداخته اند.(2)

در این بخش تنها ما برای روشن شدن مطلب به چهار نکته اشاره می کنیم:

نکته ی اول:

     روایات حاکی از انجام این ازدواج با توجه به آرای رجالیین اهل سنت سنداً نخدوش است و متن آنها نیز دارای اضطراب و تعارض  است(3) بنابر این اگر این مساله امر مهمی می بود نباید این قدر روایات آن مضطرب باشند.

نکته ی دوم:

    در بسیاری از کتابهای حدیثی اهل سنت مشاهده می کنیم هرجا می خواهند  مطلبی را به نفع  مکتب خلفاء و یا به ضرر مکتب اهل بیت علیهم السلام بیان کنند آن مطلب را به خود اهل بیت علیهم السلام نسبت می دهند.

در این موضوع نیز بعضی از روایات ازدواج ام کلثوم با عمر را از اهل بیت نقل می کنند همچنان که حرمت متعه را و نیز حکم دست روی هم گذاشتن در نماز را به حضرت علی علیه السلام نسبت می دهند.

نکته ی سوم:

برخی از علمای شیعه از جمله شیخ مفید می فرمایند: « این روایات دروغ و کذب است و راوی آن زبیر بن بکار است او مردی از دشمنان خاندان اهل بیت علیهم السلام بوده است»

علاوه بر آن برخی از این گونه روایات که در کتب شیعه نیز نقل شده مضامینش مضطرب است و قابل اعتنا نیست تنها روایتی که برخی از علما آن را سند می دانند روایتی است که می گوید این ازدواج از روی اضطرار و اکراه انجام شده است(4) که این متن قابل استناد برای اهل سنت برای اثبات رضایت امیرالمومنین علیه السلام از خلفا نیست.

همچنان که قرآن کریم در مورد اضطرار قضیه حضرت لوط را نقل می کند  در آن جا که حضرت لوط به قومش که از کفار بودند فرمود:

« هولاء بناتی هن اطهرلکم»  سوره ی هود آیه 78

مسلما این پیشنهاد کاشف از رضایت آن حضرت از آن مردم همجنس باز نبود بلکه حضرت لوط علیه السلام برای این که مفسده و معصیتی را دفع کند در مقام ضرورت آماده شد که دخترانش را به ازدواج کفار بدهد. بنابراین ممکن است گاهی انسان بخاطر ضرورت به یک امری که بسیار از آن تنفر دارد راضی شود و در نتیجه با وجود این احتمال که این ازدواج براساس ضرورت و اکراه صورت گرفته باشد و یا حضرت علی علیه السلام مصالح مهمتری را در نظر گرفته باشند مانند بهسازی روابط خویش با خلفا جهت پیشگیری از انحرافات آنان در این صورت اگر هم چنین ازدواجی انجام شده باشد دلیل بر رضایت امیرالمومنین علیه السلام از عمر نخواهد بود.

نکته ی چهارم:

همه ی حکام و سیاستمداران تاریخ به دنبال هموار کردن خلافکاری های خود هستند و خلیفه ی دوم که آن برخوردهای نامناسب را با امیرالمومنین و فاطمه زهرا علیها السلام انجام داد طبیعی است که می بایست این لکه های ننگین را از دامن خود پاک کند فلذا بهترین راه در این مورد، ازدواج با دختر امیر المومنین علیه السلام بود تا این که مردم گمان کنند که این ازدواج بر حسب اعتماد امیرالمومنین علیه السلام به عمر بوده است (بر فرض این که چنین ازدواجی صورت گرفته باشد) لذا در تاریخ مواردی به همین سبک و روش دیده شده است از جمله این که حجاج بن یوسف ثقفی خون آشام( دشمن سرسخت امیر المومنین و شیعیان آن حضرت) نیز گویا از خلیفه ی دوم درس گرفت و دختر عبدالله بن جعفر (نوه ی حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام) را به ازدواج خود در آورد(5) و مامون بعد از به شهادت رسانیدن حضرت رضا علیه السلام دختر ش را به امام جواد علیه السلام تزویج کرد(6) تا این که نسبت این جنایت شنیع را از خود پاک گرداند.

به هر حال چنین ازدواجی (بنا بر فرض اثبات آن) دلیل بر ارتباط حسنه و تایید حضرت امیر علیه السلام نسبت به خلیفه ی دوم نیست.

________________________________________________________

1- با توجه به این که این وقایع ناگوار را از معتبر ترین کتب اهل سنت در پست های قبل آوردیم.

2- در این زمینه رسائلی از علما شیعه منتشر شده که ما به نمونه ای از آنها اشاره می کنیم:

الف- « تزویج علیّ ابنته من عمر» که هم مستقلا و هم در ضمن اجوبة المسائل السرویه المسالة العاشرة شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه چاپ شده است.

ب- تزویج ام کلثوم بنت امیرالمومنین علیه السلام من عمر و انکار وقوعه الشیخ محمد جواد البلغی رضوان الله تعالی علیه

ج- افحام الاعداد سید ناصر حسین الکهنوی ، نجل صاحب عبقات الانوار

د- رسالة نکاح امیرالمومنین علیه السلام (ابنته من عمر) سید مرتضی رضوان الله علیه

ه- رسالة فی خبر تزویج ام کلثوم من عمر ، للسید علی المیلانی ادام الله ظله

و- اعلام النساء المومنات، محمد الحسون و ام علی مشکور

3- اضطراب در متن این اخبار کاملا مشهود است.

الف- در بعضی از اخبار آمده که این عقد را خود امیرالمومنین علیه السلام انجام دادند و در بعضی دیگر آمده عباس عموی پیامبر خطبه را خواندند و حضرت علی امر را به عهده ی عموی خود گذاردند  و خودشان مایل به این ازدواج نبودند.

ب- در بعضی روایات تصریح به رضایت شده و در بعضی اشاره به تهدید از جانب خلیفه شده است.

ج- در بعضی امده ایشان صاحب دو فرزند (زید و رقیه) شدند و بعضی دیگر می گویند که فرزندی نداشتند.

برای اطلاع بیشتر به رساله ی محقق گرانقدر سید علی میلانی(ادام الله عزه) مراجعه فرمایید

4- کافی، کتاب نکاح 5/346، ح 1و 2 و کتاب الطلاق 6/115 ح1

5- مختصر تاریخ دمشق 6/205

6- الصواعق المحرقة، ابن حجر هیتمی، الفصل الثالث فی الاحادیث الوارده فی بعض اهل البیت ص 206.